Câu chuyện về AI và drone/UAV ở PC Quảng Trị

Ở ngành điện, có những công việc đã trở nên quen thuộc đến mức người ta ít khi đặt câu hỏi liệu có thể làm khác đi hay không. Kiểm tra đường dây. Theo dõi thiết bị. Xử lý hồ sơ. Phân tích dữ liệu. Mỗi ngày, những công việc ấy cứ lặp lại theo một quy trình đã được hình thành từ lâu.

Cho đến khi một người nào đó nghĩ: Có cách nào làm việc này nhanh hơn, chính xác hơn và đỡ vất vả hơn không? Nhiều sáng kiến của Công ty Điện lực Quảng Trị (PC Quảng Trị) bắt đầu từ những câu hỏi rất bình thường như vậy.

Năm 2025, Công ty Điện lực Quảng Trị có 16 sáng kiến được công nhận cấp cơ sở, trong đó 11 sáng kiến được Tổng công ty Điện lực miền Trung công nhận, với tổng giá trị làm lợi gần 1 tỷ đồng. Nhưng nếu chỉ nhìn vào những con số ấy thì vẫn chưa thấy hết câu chuyện phía sau. Bởi một sáng kiến thường không xuất hiện trong một ngày. Nó có thể bắt đầu từ một bất tiện nhỏ trong công việc, một lần thử nghiệm chưa thành công, rồi thêm nhiều lần điều chỉnh. Có khi phải tự học thêm một công nghệ mà trước đây chưa từng làm. Và cũng có lúc người nghĩ ra ý tưởng phải thuyết phục đồng nghiệp rằng cách làm mới này thực sự đáng để thử.

Khi người thợ đưa trí tuệ nhân tạo (AI) lên đường dây

Câu chuyện về AI và drone/UAV ở PC Quảng Trị là một ví dụ như thế. Những năm gần đây, việc sử dụng thiết bị bay để thu thập hình ảnh đường dây giúp người làm điện có thêm một nguồn dữ liệu rất quý. Nhưng dữ liệu càng nhiều thì lại nảy sinh một vấn đề khác: ai sẽ ngồi xem và phân tích từng ấy hình ảnh? Từ câu hỏi đó, các kỹ sư PC Quảng Trị bắt đầu nghiên cứu cách để máy tính hỗ trợ con người.

Giải pháp “Nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực thị giác máy tính để phân tích, xử lý hình ảnh phục vụ các hoạt động sản xuất kinh doanh” của nhóm tác giả PC Quảng Trị từng đoạt Giải Nhất Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh Quảng Trị lần thứ IX (2020-2021). Từ nền tảng này, nhóm tác giả tiếp tục nghiên cứu phát triển thành giải pháp “Nghiên cứu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo phát hiện các nguy cơ mất an toàn lưới điện từ hình ảnh/video thu thập của DRONE/UAV từ nhiệm vụ bay” và đoạt Giải Nhì Hội thi Sáng tạo kỹ thuật toàn quốc lần thứ 17 (2022-2023).

Đến nay, hệ thống đã có kho dữ liệu hơn 119.000 hình ảnh, được huấn luyện để nhận diện 49 đối tượng trên lưới điện. Nhóm nghiên cứu đã thực hiện 100 chuyến bay thử nghiệm với tổng chiều dài khoảng 180 km đường dây. Nhưng điều đáng kể nhất có lẽ không nằm ở những con số. Đối với người làm kỹ thuật, một hệ thống AI chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó giúp công việc nhẹ đi một chút, nhanh hơn một chút và chính xác hơn.

Thay vì phải lần lượt xem hàng nghìn bức ảnh, người sử dụng có thể để hệ thống hỗ trợ sàng lọc, nhận diện những dấu hiệu bất thường rồi tập trung vào những vị trí cần xem kỹ hơn. Ở đây, công nghệ không thay người làm việc. Nó giúp người sử dụng có thêm một “đôi mắt” khác.

Từ hướng nghiên cứu này, Phó trưởng phòng Viễn thông và Công nghệ thông tin Lê Công Hiếu cùng nhóm nghiên cứu tiếp tục phát triển hệ thống phân tích ảnh nhiệt tự động từ dữ liệu flycam. Hệ thống giúp giảm 50-60% thời gian xử lý dữ liệu bay và hơn 90% thời gian phân tích ảnh nhiệt so với phương pháp thủ công. Đồng thời, giải pháp giúp tiết kiệm khoảng 28 triệu đồng mỗi năm cho mỗi thiết bị, hoặc khoảng 28.000 USD mỗi năm đối với hệ thống đầy đủ.

Ông Phan Văn Vĩnh, Phó Giám đốc PC Quảng Trị, cho biết các sáng kiến của anh Lê Công Hiếu mang lại hiệu quả kinh tế, tiết kiệm nhân lực và có khả năng nhân rộng trong Tổng công ty Điện lực miền Trung.

Đằng sau những sáng kiến ấy không chỉ là công nghệ, mà còn là tinh thần ham tìm tòi của người lao động. Làm một công việc đủ lâu, người lao động thường nhận ra những điều tưởng đã quen thuộc vẫn còn chỗ để làm tốt hơn. Từ một bất tiện nhỏ, một ý tưởng mới được thử nghiệm. Rồi từ ý tưởng ấy, một cách làm khác dần hình thành, tốt hơn.

Những thay đổi bắt đầu từ công việc hằng ngày

Không phải sáng kiến nào cũng cần đến những công nghệ thật mới hay những giải pháp lớn lao. Nhiều thay đổi ở PC Quảng Trị diễn ra lặng lẽ hơn, ngay trong những công việc quen thuộc mỗi ngày. Một thao tác được rút gọn. Một khâu xử lý được tự động hóa. Một nguồn dữ liệu trước đây chỉ để lưu trữ nay được khai thác hiệu quả hơn. Những điều nhỏ như vậy, khi được làm tốt và duy trì lâu dài, cũng tạo nên những thay đổi đáng kể trong công việc.

Đến nay, PC Quảng Trị đã hoàn thành 100% công tơ điện tử được đo xa và 21/21 trạm biến áp 110kV vận hành không người trực. Những con số ấy phản ánh một quá trình dài đưa công nghệ vào vận hành, từng bước thay đổi cách người làm điện theo dõi thiết bị và quản lý lưới điện.

Phía sau một trạm biến áp không còn người trực thường xuyên là cả một hệ thống giám sát, điều khiển, truyền dữ liệu và những con người phải làm chủ được hệ thống đó. Phía sau một chiếc công tơ được đo xa là một thay đổi mà khách hàng có thể không nhìn thấy, nhưng lại giúp ngành Điện thu thập dữ liệu chính xác và thuận tiện hơn.

Những việc ấy không ồn ào. Nhưng khi cộng lại, chúng làm thay đổi cách một đơn vị điện lực vận hành.

Điều giữ cho những ý tưởng không dừng lại

Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Công ty Điện lực Quảng Trị Hoàng Hiếu Trung xác định: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “khâu đột phá quan trọng” trong giai đoạn 2025–2030. Công ty định hướng xây dựng đội ngũ “hạt nhân số”, tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng Big Data, AI và đưa công nghệ vào sâu hơn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đó là một định hướng lớn. Nhưng để biến nó thành những thay đổi cụ thể, có lẽ vẫn cần bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Một người công nhân nhìn thấy một thao tác có thể làm gọn hơn. Một kỹ sư tự học thêm một công nghệ mới. Một nhóm đồng nghiệp ngồi lại với nhau sau giờ làm để thử một ý tưởng. Có thể lần thử đầu tiên chưa thành công. Nhưng lần sau sẽ tốt hơn. Và rồi, đến một lúc nào đó, điều từng được xem là “cách làm mới” lại trở thành công việc quen thuộc mỗi ngày.

Đổi mới sáng tạo ở PC Quảng Trị có lẽ cũng bắt đầu từ những khoảnh khắc như thế. Không ồn ào, không xa vời. Chỉ là những người làm điện nhìn vào công việc của mình lâu hơn một chút, đặt thêm một câu hỏi và thử tìm một câu trả lời khác. Từ một câu hỏi nhỏ, một cách làm mới có thể bắt đầu, tối ưu hơn.