Trong hệ thống điện hiện đại, Phòng Điều độ được ví như “bộ não điều hành” của lưới điện, nơi tập trung mọi tín hiệu vận hành và đưa ra các quyết định quan trọng nhằm bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn, ổn định và liên tục. Trên màn hình hệ thống SCADA, hàng trăm thông số về điện áp, dòng điện, công suất và trạng thái thiết bị được cập nhật liên tục theo thời gian thực. Đằng sau những con số ấy là một hệ thống điện rộng lớn đang vận hành từng phút, từng giây, và phía sau hệ thống đó là đội ngũ những người điều độ thầm lặng, những con người được đào tạo để có thể đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác nhau trong công tác quản lý vận hành lưới điện.
Mỗi cán bộ Phòng Điều độ đều được đào tạo để có thể tham gia nhiều mảng chuyên môn khác nhau, sẵn sàng hỗ trợ hoặc thay thế lẫn nhau khi cần thiết
Khác với nhiều bộ phận chuyên môn khác, công việc tại Phòng Điều độ không được phân tách hoàn toàn theo từng lĩnh vực riêng biệt. Bên cạnh nhiệm vụ trực ca điều hành hệ thống điện, các cán bộ điều độ còn tham gia nhiều mảng công việc chuyên môn khác như xây dựng phương thức vận hành lưới điện, phân tích sự cố, đánh giá hoạt động của rơ le bảo vệ, xem xét đăng ký công tác hay rà soát phương án kết lưới nhằm bảo đảm tiêu chí vận hành an toàn. Chính vì vậy, mỗi cán bộ trong phòng không chỉ am hiểu một lĩnh vực riêng lẻ mà còn phải có cái nhìn tổng thể về toàn bộ hệ thống điện và các khâu vận hành liên quan.
Trong thực tế công việc, một điều độ viên có thể trực tiếp tham gia ca trực vận hành hệ thống điện, theo dõi các thông số SCADA và điều hành thao tác thiết bị; nhưng ở thời điểm khác, người đó cũng có thể tham gia xây dựng phương thức vận hành lưới điện, tính toán phương án chuyển tải khi phụ tải tăng cao hoặc khi có nhiều công tác trên lưới. Tương tự, khi xảy ra sự cố trên hệ thống, các cán bộ điều độ không chỉ dừng lại ở việc điều hành thao tác cô lập sự cố mà còn tham gia phân tích dữ liệu sự kiện, đánh giá nguyên nhân tác động của rơ le bảo vệ và đề xuất các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.
Sự linh hoạt trong công việc này đòi hỏi mỗi cán bộ Phòng Điều độ phải có nền tảng kiến thức chuyên môn vững chắc về hệ thống điện. Từ việc hiểu rõ sơ đồ kết lưới, đặc tính vận hành của các thiết bị như máy cắt, recloser, máy biến áp đến việc nắm chắc nguyên lý hoạt động của các hệ thống bảo vệ và điều khiển. Bên cạnh đó, người điều độ còn phải thành thạo các quy trình thao tác, quy phạm vận hành cũng như các quy định liên quan đến an toàn điện và điều độ hệ thống điện.
Không chỉ dừng lại ở kiến thức kỹ thuật, công việc điều độ còn yêu cầu khả năng phối hợp và trao đổi thông tin hiệu quả giữa các bộ phận cũng như với các đơn vị quản lý vận hành. Khi xây dựng phương thức vận hành hoặc xem xét đăng ký công tác, các cán bộ điều độ phải phối hợp chặt chẽ với các đơn vị quản lý lưới điện để đánh giá trạng thái vận hành, khả năng mang tải của các phần tử lưới điện cũng như các rủi ro có thể phát sinh trong quá trình thực hiện công tác.
Đặc thù làm việc theo ca, trực 24/7 khiến công việc của Phòng Điều độ luôn gắn liền với yêu cầu duy trì tính liên tục và ổn định trong mọi thời điểm. Trong khi một nhóm cán bộ đảm nhiệm ca trực vận hành hệ thống điện thì những cán bộ khác vẫn âm thầm thực hiện các công việc chuyên môn như xây dựng phương thức vận hành, phân tích sự cố, rà soát phương án kết lưới hoặc đánh giá hoạt động của các thiết bị bảo vệ. Tất cả các công việc ấy đều có mối liên hệ chặt chẽ với nhau và cùng hướng tới mục tiêu chung là bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn, tin cậy.
Chính từ đặc thù đó, tại Phòng Điều độ không tồn tại ranh giới cứng nhắc giữa các lĩnh vực công việc. Mỗi cán bộ đều được đào tạo để có thể tham gia nhiều mảng chuyên môn khác nhau, sẵn sàng hỗ trợ hoặc thay thế lẫn nhau khi cần thiết. Khi một người có thể đảm nhiệm nhiều vai trò, tập thể Phòng Điều độ trở nên linh hoạt hơn, đồng thời tạo nên một môi trường làm việc nơi kiến thức và kinh nghiệm được chia sẻ rộng rãi giữa các thành viên.
Tinh thần “một người – nhiều việc” vì thế không chỉ là yêu cầu của công việc mà còn trở thành nét văn hóa đặc trưng của Phòng Điều độ. Đó là tinh thần chủ động học hỏi, không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn và sẵn sàng đảm nhận những nhiệm vụ mới khi hệ thống điện ngày càng phát triển và hiện đại hơn.
Trong bối cảnh ngành điện đang từng bước ứng dụng các công nghệ tự động hóa, lưới điện thông minh và các hệ thống điều khiển tiên tiến, vai trò của đội ngũ điều độ càng trở nên quan trọng. Dù công nghệ có phát triển đến đâu, con người với kiến thức, kinh nghiệm và bản lĩnh nghề nghiệp vẫn là yếu tố quyết định trong công tác vận hành hệ thống điện. Và chính tinh thần “một người – nhiều việc” của những cán bộ Phòng Điều độ đã góp phần tạo nên sự vững vàng cho công tác điều hành lưới điện, bảo đảm dòng điện luôn vận hành an toàn, liên tục phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và đời sống của nhân dân.
Tác giả: ĐNPC